niedziela, 30 lipca 2017

Osadnictwo - relacje i czynniki kształtujące

Osadnictwo kojarzy się raczej z wsiami albo kolonizacją nowych terenów. Jednak jest to każde działanie człowieka, które wpływa na środowisko i je przekształca. Wpływ ten może być różny w zależności od podejścia ludzi. Z jednej strony mamy Zielonych, którzy reprezentują skrajną postawę ochrony środowiska za wszelką cenę, potem determinizm geograficzny, gdzie środowisko determinuje rozwój osadnictwa. Z drugiej strony jest nihilizm, gdzie człowiek nie jest zależny od środowiska, a po środku posybilizm, gdy środowisko może wpływać, ale nie musi.

Trzeba jeszcze przypomnieć sobie trzy ważne pojęcia:

  • ekumena – obszar zamieszkany na stałe
  • subekumena – obszar zamieszkiwany czasowo np. Tybet, Sahel, góry, stacje badawcze polarne
  • anekumena – obszar w ogóle nie zamieszkany

i możemy zastanowić się nad ...

Czynniki, które wpływają na rozwój osadnictwa


Czynniki przyrodnicze:
  • woda - jest to najważniejszy czynnik osadnictwa
    • woda pitna
    • rybołówstwo
    • szlaki komunikacyjne
    • wylewy naturalnie użyźniają gleby
    • funkcje obronne zakoli i wysp
    • nad rzekami rozwijały się cywilizacje potamiczne (od gr. potamos = rzeka)
      • Sumerowie - Eufrat i Tygrys
      • Egipcjanie - Nil z Deltą 
      • Hindusi - Ganges, Indus i Bramaputhra
      • cywilizacja starochińska – Huang-ho
      • cywilizacja perska – Syr-daria, Amu-daria
    • nad morzami były cywilizacje talasoliczne (od gr. thalassa = morze)
      • antyczne Grecja i Rzym
    • a nad oceanami cywilizacje oceaniczne (od gr. oceanos)
      • Nowy Świat 
  • ukształtowanie powierzchni 
    • wysokość n.p.m., co skutkuje np. rozrzedzeniem powietrza (wyjątek Inkowie w Andach lub Tybetańczycy)
    • formy morfologiczne np. nie buduje się domów na terasie zalewowej
    • lokalne warunki topograficzne (2/3 ludności świata mieszka na nizinach, 1/3 na wyżynach, a 2-3% w górach)
  • klimat
    • światło słoneczne i kąt padania (wyj. Eskimosi)
    • temperatura powietrza
    • opady - najwyższe są na równiku i na wybrzeżach, więc tam jest głównie osadnictwo, zaś najniższe są w górach i na Antarktydzie, a tam raczej nikt nie mieszka. Wyjątkami są pustynie przy zimnych prądach – Benguelskim, Humbolta, Zach.australijskim
    • gleby - kiedyś ważny czynnik, pierwsze cywilizacje powstawały na madach rzecznych
  • budowa geologiczna
    • istnieją osiedla wykute w skałach wapiennych lub tufie wulkanicznym (np. Kaukaz, Wyspy Kanaryjskie, Grecja, Afganistan, Pakistan, w Grenadzie cygańskie wzgórze Sacro Monte)
    • surowce naturalne np. Sudety, Zagłębie Ruhry – węgiel, Inkowie – złoto, Aztekowie w Meksyku – srebro; ale nie wszystkie surowce np. od ropy osiedla są daleko

Czynniki historyczne:
  • działalność kolonialna
  • miasta religijne np. Mekka, Lasha
  • obronność
  • castrum romanum przy podbojach prowincji rzymskich

Czynniki społeczno-gospodarcze:
  • cywilizacja przedindustrialna – środowisko naturalne, rolnictwo
  • cywilizacja industrialna – surowce naturalne, przemysł
  • cywilizacja postindustrialna – miejscowości wypoczynkowo-turystyczne, uzdrowiskowe, technopolie

Czynniki polityczno-prawne:
  • w starożytnej Grecja państwa-miasta
  • w średniowiecznej Europie zakonnicy zakładali wsie
  • PRL - blokowiska

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz