poniedziałek, 20 lutego 2017

Skład gleby i jej powstawanie

Gleba to połączenie ziemi (zwietrzeliny), wody (wilgoć glebowa, czyli wody higrospokowe, błonkowate, kapilarne, grawitacyjne i zawieszone, gruntowe), powietrza (powietrze glebowe) oraz organizmów żywych. Powstaje w wyniku procesów glebotwórczych. 

Procesy glebotwórcze i erozje gleb

Procesy glebotwórcze to ciągłe przekształcanie się materii organicznej i nieorganicznej w górnej litosferze, za pomocą biosfery. Dzieją się zgodnie z obiegiem materii w przyrodzie.

rośliny pobierają wodę i sole mineralne z gleby 
/\
||
\/
martwe rośliny rozkładane przez drobnoustroje zwracają biomasę do gleby

Głównym czynnikiem procesów glebotwórczych jest klimat. Odpowiada on za szybkość wietrzenia skał, ich właściwości chemiczne i fizyczne, rozwój roślinności, dynamikę obiegu materii.
Poboczne czynniki wpływające na powstawania gleb jest skład mineralny skał, ukształtowanie terenu i możliwości powstawania osadów oraz działalność człowieka, czyli melioracja, uprawa i hodowla oraz czynności z nimi związane.

Tak jak gleby powstają, mogą być także niszczone. Najczęstszymi przyczynami erozji gleb są:

  • ruchy masowe w górach
  • spłukiwanie przez wodę
  • erozja wiatrowa
  • wyręb lasów, wypalanie traw, co tworzy łatwy łup dla erozji wiatrowej i wypłukiwaniu przez wodę
  • zbyt intensywna eksploatacja

Trochę mniej drastyczna jest degradacja gleb, czyli zmniejszenie żyzności. I tutaj głównie odpowiedzialny jest człowiek: monokultury wyjaławiają glebę, nawozy sztuczne oraz środki ochrony roślin dostarczają kumulujące się obce związki chemiczne. Nie wspominając o wpływie przemysłu i urbanizacji. Degradacja jest także skutkiem naturalnej erozji gleb.

Skład gleby, czyli genetyczne poziomy glebowe

Poszczególne rodzaje gleb różnią się między sobą, jednakże wyróżniono ich wspólne piętra:
Profil glebowy, autor: U. Burkhardt, źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Eisenhumuspodsol.jpg
Profil glebowy, autor: U. Burkhardt,
źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Eisenhumuspodsol.jpg
  • A0 - ściółka - resztki organizmów żywych, które są w początkowym etapie rozkładu
  • A1 - próchnica/humus - szczątki rozkładane są na czynniki pierwsze, po czym w fazie humifikacji łączą się ze składnikami mineralnymi podłoża
  • A2 - poziom eluwialny/wymywania/górny - związki mineralne i próchnica są wymywane piętro niżej
  • B - poziom iluwialny/wmywania/dolny - tu trafiają wymyte elementy z poziomu wyżej
  • *G - poziom glejowy/dolny - na terenach podmokłych, odpowiada poziomowi B, brak dostępu powietrza i duża wilgotność powodują redukcję cząstek żelazowych Fe+3 do Fe+2
  • C - skała macierzysta - poddawana erozji
  • D - lita skała
Każdy rodzaj gleby różni się miąższością i głębokością poszczególnych warstw. W niektórych warstwy są sprecyzowane, w innych granice są płynne.

Właściwości gleby

Gleby są, z punktu widzenia człowieka i gospodarki, lepsze i gorsze. Te lepsze mają wysoką żyzność, czyli zdolność do zapewnienia roślinom warunków do wzrostu - powietrza, wody i składników mineralnych. Żyzność zależy od:

  • właściwości fizycznych - wielkości ziaren, struktura (układ ziaren i glebowego "kleju" pomiędzy nimi)
  • właściwości chemicznych - ilości soli mineralnych, sorpcji (rozpuszczanie soli w glebie oraz produkcja azotu przez bakterie i rośliny), pH gleby najlepiej między 6,6 a 7,2
  • zawartości próchnicy
Z żyznością zwykle mylona jest urodzajność, czyli wysokość plonów z danego obszaru (o odpowiedniej żyzności, rodzaju upraw i rodzaju prac rolniczych).

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz