wtorek, 7 czerwca 2016

Rodzaje i rozmieszczenie wulkanów na Ziemi

O budowie wulkanu, rodzajach lawy i intruzjach magmowych przeczytasz tutaj.

Rodzaje wulkanów

Ze względu na kształt i erupcję wulkany dzielimy ogólnie na:

  • efuzywne - lawowe
  • eksplozywne - gazowe
  • stratowulkany - mieszane

Wulkany efuzyjne (lawowe) mają rzadką lawę bazaltową (zasadową), mały lub brak stożka i duży areał. Nie wyrzucają materiałów piroklastycznych i gazów.
  • typ islandzki - erupcja liniowa
  • typ hawajski - erupcja centralna, tworzy duże wulkany tarczowe np. Manua Kea

Wulkany mieszane mają głównie lawę anzedytową (kwaśną), ale czasem również częściowo zasadową. Wyrzucają materiały piroklastyczne i gazy. Tworzą wysokie stożki.
  • typ strombolijski - rytmiczne wybuchy co kilka minut np. Stromboli
  • typ wulkaniański - mała częstotliwość wybuchów, ale na skutek zaczopowania krateru daje sporo bomb i popiołów np. Vulcano
  • typ wezuwiański - najbardziej gwałtowne wybuchy np. Wezuwiusz


Wulkany eksplozywne (gazowe) mają lawę bardzo gęstą ryolitową, stożek bardzo wysoki lub płaski z powodu zniszczenia stożka. Erupcje są bardzo gwałtowne, wyrzucają mnóstwo gazów i skał. 
  • typ pliniański - gdy wulkan typu wezuwiańskiego wybuchnie zbyt gwałtownie np. Wezuwiusz za czasów Herkulanum i Pompejów
  • typ peleański - czop lawowy tamuje krater przez długi czas, a pod nim wzbierają gazy. Podczas wybuchu najczęściej niszczony jest stożek np. Mont Pelee na Martynice

Rozmieszczenie wulkanów na świecie

W Europie wulkany znajdziemy głównie na Islandii i we Włoszech. Duża aktywność wulkaniczna na Islandii ma związek z położeniem na Grzbiecie Śródatlantyckim.
Najwyższa Etna ma 3340 m n.p.m.
Wulkany w Europie
Wulkany w Europie
W Afryce wulkany są związane głównie z obszarem Rowów Afrykańskich. Najwyższy jest oczywiście Kilimandżaro 5895 m n.p.m.
W Azji i Australii wulkany mamy w tzw. Pacyficznym Pierścieniu Ognia na styku płyt kontynentalnych i oceanicznych.
Wulkany w Afryce, Azji i Australii
Wulkany w Afryce, Azji i Australii
W Amerykach wulkany są umiejscowione wzdłuż zachodniego wybrzeża, Kordylierów i Andów oraz na Hawajach. Również wpisują się w Pacyficzny Pierścień Ognia związany z tektoniką płyt.
W Ameryce Północnej najwyższy jest meksykański Orizaba 5700 m n.p.m., w Południowej Ojos del Salado w Chile - 6880 m n.p.m.
Wulkany w Ameryce Północnej i Łacińskiej
Wulkany w Ameryce Północnej i Łacińskiej
Manua Kea jest w ogóle ciekawym wulkanem. Niby tylko 4205 m nad poziomem morza. Ale jak dodamy jeszcze 10 203 m od dna oceanu to wychodzi, że ma łącznie 14 408 m. Mount Everest jest przy nim małą górką :)

Ciekawostki o wulkanach

  • Toba - wulkan który wybuchł ok. 75 000 lat temu. Jest zaliczany do superwulkanów, bo pyły zmieniły klimat ziemski i utrzymywały się jeszcze przez 1800 lat. Być może jego erupcja miała wpływ na ewolucję Homo sapiens. Do 1905 roku na wyspie pośrodku jeziora kalderowego mieszkali kanibale. Kaldera leży na Sumatrze.
  • Santoryn - wulkan, który w skutek wybuchu zapadł się pozostawiając kilka wysp. Było to ok. 1600 r p.n.e., skutki były odczuwalne na Krecie. Utożsamiany z mityczną Atlantydą. 
  • Wezuwiusz - jeden z dwóch aktywnych wulkanów w Europie - drugi to Etna. Wybucha od starożytności, ostatni raz w 1944 roku. Znany z zasypania Pompejów, Herkulanum i Stabii w 79 r n.e. wraz z mieszkańcami.  
  • Tambora - wybuch tego indonezyjskiego wulkanu w 1815 miał globalne skutki, choć niedługie. Na półkuli północnej rok 1816 nazwano "rokiem bez lata", co spowodowało z kolei klęskę nieurodzaju. Nie wspominając o 12 tys. ofiar, 900-1300 km średnicy koło pokryte popiołami i fali tsunami na 10 m.
  • Krakatau - między Sumatrą i Jawą. Wulkan wybuchł w 1883 r., a pyły pokryły 70% planety. Uznaje się go za jedną z największych katastrof naturalnych na Ziemi. Po wybuchu powstały trzy wyspy, w tym na jednej kolejny wulkan. Nazwano go "Dziecko Krakatau", czyli Anak Krakatau.
  • Eyjafjallajokull - islandzki wulkan, który w 2010 roku sparaliżował ruch lotniczy w całej Europie.
  • Pacyficzny Pierścień Ognia skupia 90% lądowych wulkanów w stanie czynnym i 81% trzęsień ziemi.
  • I na koniec fajny film z serii Świat bez tajemnic, właśnie o wulkanach.

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz