wtorek, 17 maja 2016

Wiatry lokalne

Jakie znamy wiatry lokalne?
A. Woś (1996) podzielił je na dwa główne rodzaje:

  • regionalne - gdzie warunki lokalne zmieniają wiatry, które wieją globalnie np. fen, bora, sirocco, mistral, samum, niektóre cyklony, etezje
  • lokalne - niezależne od wiatrów globalnych np. bryza, wiatry dolinne i górskie

Fen

Fen jest wiatrem suchym, ciepłym i porywistym. Do jego powstania niezbędna jest wysoka bariera gór i spora różnica ciśnień. Po jednej ich stronie tworzy się wyż z wilgotnym powietrzem. Powoli "wspina się" po grzbiecie górskim - wilgotność jest nadal duża, a temperatura coraz niższa - zgodnie z gradientem wilgotnoadiabatycznym - 0,6 st. C na 100 m. Zanim osiągnie wierzchołek skrapla się i po tej stronie pasma notujemy opady. Następnie suche powietrze dostaje się na szczyt i spływa do podnóża góry, do niżu. Temperatura rośnie zgodnie z gradientem suchoadiabatycznym, czyli 1st. C na 100 m, co powoduje różnice temperatur na tych samych wysokościach po obu stronach gór. Zjawisko wiatrów fenowych spotyka się najczęściej na przełomie zimy i wiosny i wzmacnia ono wiosenne roztopy. Trwa od kilku godzin do średnio 2-3 dni.
Fen jest nazwą używaną głównie w Alpach, w Tatrach mówimy o halnym, w Andach to zonda, a w Górach Skalistych chinook.
Schemat wiatru fenowego (fen/halny/zonda/chinook)
Schemat wiatru fenowego (fen/halny/zonda/chinook)

Bora

Bora również jest silny i porywisty, ale w odróżnieniu od fenu - chłodny. Powstaje, gdy zimą nad lądem (niskie góry lub płaskowyż) jest silny wyż z dużą ilością zimnych mas powietrza, tymczasem nad morzem niż z ciepłym powietrzem. Wprawdzie idąc ku morzu powietrze nagrzewa się, ale nie na tyle, żeby wyrównać temperaturę. W rezultacie jest sporo zimniejsze od tego nad morzem. 
Wiatry typu bora można spotkać na chorwackim wybrzeżu Adriatyku, we włoskim Trieście, w Kalifornii. W Grecji nosi nazwę euroclydonu, w Dolinie Rodanu mistralu, zaś w Anglii helm
W ogromnym uproszczeniu można porównać go do bryzy lądowej, ale ma o wiele większy zasięg i nie ma cyklu dobowego.

Sirroco

Sirroco jest ciepłym wiatrem wiejącym z kierunku południowego lub południowo-wschodniego w obszarze Morza Śródziemnego, głównie we Włoszech.  Wiosną nagrzane powietrze znad Sahary i Półwyspu Arabskiego unosi się, przenosi na północ, po drodze nabierając wilgoci nad morzem. Gdy dociera nad Europę jest wciąż ciepły, ale wilgotny, więc powoduje mgły i opady. W Libii zwany ghibli.
Wiatr sirroco  autor: Piotr Flatau
Wiatr sirroco
autor: Piotr Flatau

Samum

Kolejnym gorącym wiatrem lokalnym jest samum, zwany też inaczej hamsin. Występuje na Saharze i Półwyspie Arabskim. Jego nazwa znaczy po arabsku trucizna. I nie ma się co dziwić, bo wywołuje burze piaskowe i pyłowe. Jest gwałtowny, suchy i niesie sporo materiału. Spotykany zwykle wiosną. Mimo iż trwa kilkanaście minut, potrafi podnieść temperaturę powietrza do 50 stopni Celsjusza, gdy wilgotność spada do 10%.

Etezja

Wiatry etezjańskie, czy inaczej w Turcji meltemi, wieją głównie nad Morzem Egejskim z północy na południe. Powstają, gdy nad Bałkanami tworzy się wyż, a nad Turcją niż. Są łagodne, suche i regularne - spotyka się je od maja do października, ze szczytem w lipcu i sierpniu. Są na tyle silne, że zakłócają cyrkulację bryzową.  
Wiatr etezjański/meltemi autor: Piotr Flatau
Wiatr etezjański/meltemi
autor: Piotr Flatau

Bryza

Bryza to wiatr lokalny, który jest powszechny w okolicach dużych zbiorników i cieków wodnych. Pochodzi z różnicy w szybkości nagrzewania się i oddawania ciepła lądu i wody. W czasie dnia ląd nagrzewa się szybciej, a od niego również powietrze, które unosi się ku górze. Jego miejsce zastępuje zimniejsze powietrze znad wody. Dlatego bryza dzienna/morska wieje znad wody w stronę lądu. Odwrotnie jest w nocy. Ląd szybko wychładza się, a woda nadal utrzymuje ciepło ogrzewając powietrze powyżej. Podnosi się ono ku górze i jego miejsce zajmuje to zimniejsze znad lądu. Powstający wiatr znad lądu nosi nazwę bryzy nocnej/lądowej.
Zasięg bryzy może sięgać nawet do 130/200 km (zależy od źródła) wgłąb zbiornika wodnego (średnio 20-30 km) i dochodzi do wysokości 1 km powyżej lustra wody.
Bryza morska i lądowa
Bryza morska i lądowa
Podobny mechanizm występuje w bryzie leśnej i miejskiej. Głównym czynnikiem nagrzewania powietrza jest różnica w albedo powierzchni (las-pole/łąka oraz miasto-tereny podmiejskie). W lesie i w mieście (miejska wyspa ciepła) jest w rezultacie cieplej niż na terenach je otaczających, a wiatr wieje w kierunku do centrum. Bryza leśna i miejska mają mniejszy zasięg i siłę niż bryza wodna. Zabudowa miejska dodatkowo modyfikuje kierunek wiania wiatrów - zatrzymuje je (efekt kurtynowy) lub zwiększa ich prędkość (efekt tunelowy).
Ciekawostka: gdy popatrzymy na duże miasta Polski to powinny mieć one główne arterie komunikacyjne niezabudowane na linii wschód-zachód. Dlaczego? Skoro większość wiatrów wieje właśnie na takiej linii to taka arteria wykorzystując efekt tunelowy ułatwia "wietrzenie" miasta.


Wiatr zboczowy

Wiatry górskie i dolinne również są podobne do bryzy i mają cykl dobowy. W dzień wieją ciepłe wiatry dolinne z dolin w kierunku szczytów, ponieważ dobrze wyeksponowane stoki nagrzewają się szybko, a ciepłe powietrze unosi się. Nocą chłodne powietrze spływa ze szczytów do dolin, tworząc chłodne wiatry górskie. Wiatry dolinne są silniejsze, osiągają prędkość do 20 km/h, górskie do 12 km/h. Trzeba pamiętać, że nie na każdej górze wieje :) Wszystko zależy od nasłonecznienia, wysokości góry, różnicy temperatur - czasem wiatr woli ominąć górę niż przelecieć nad nią.



Wbrew pozorom wiatry są całkiem nieźle opisane w książkach żeglarskich, w dziale meteorologia:

1 komentarz:

  1. Przydatne Bardzo Dziękuje za pomoc w nauce!:)

    OdpowiedzUsuń