piątek, 25 marca 2016

Mungo Park

Wielkie (i trochę mniejsze) odkrycia czy rekordy nie robiły się same. Zawsze stali za nimi konkretni, wyjątkowi ludzie. W odkryciach będę prezentować sylwetki tych mniej i bardziej znanych.
Dzisiaj Mungo Park.

Dzieciństwo i młodość

Mungo urodził się 11 września 1771 roku pod Selkrik na południe od Edynburga, w Szkocji. Jego rodzice dzierżawili farmę, ale robili to dość dobrze, bo byli całkiem dobrze sytuowaną rodziną. Trzeba dodać, że rodziną dość liczną, bo liczącą trzynaścioro członków, a Mungo był siódmym z kolei dzieckiem.
Mungo Park
Portret Mungo Parka (wikipedia.pl)

Jako 14-latek pobierał nauki w Selkrik, u chirurga Thomasa Andersona. Zaprzyjaźnił się także z jego dziećmi - Aleksandrem i Allison, przyszłą żoną. Edukację kontynuował na Uniwersytecie Edynburskim, na kierunku medycyna i botanika. Dodatkowo studiował historię naturalną przez rok. Dyplom nauk medycznych uzyskał w styczniu 1793.

Pierwsze wakacje po ukończeniu uniwersytetu spędził w szkockich górach przy pracach botanicznych.

Będąc już pełnoprawnym lekarzem zaciągnął się jako asystent chirurga na okręt płynący na Sumatrę. Na wyprawie nie próżnował, bo przywiózł z niej nowe gatunki roślin i ryb. Tym samym zaskarbił sobie uznanie w kręgach geograficznych.

Pierwsza podróż do Afryki

W 1790 roku Towarzystwo Afrykańskie wysłało na poszukiwania źródeł Nigru majora Daniela Houghtona, który niestety zmarł na Saharze. Po czterech latach do Towarzystwa zgłosił się 24-letni Mungo, który chciał dokończyć dzieło poprzednika.

Pierwszym etapem samotnej wyprawy było dotarcie do rzeki Gambia, która, jak wtedy sądzono, ma wspólne źródło z Nigrem. Było to w czerwcu 1975 roku. Dalej Mungo popłynął nią 200 mil w górę rzeki do punktu handlowego Pisania (dzisiaj Karantaba). Na początku grudnia, w towarzystwie dwóch przewodników, ruszył wgłąb lądu przez Senegal i dzisiejsze zachodnie Mali, zwane wtedy państwem Kaarta, zamieszkałe przez lud Bambara.


Na ile niebezpieczne było podróżowanie przez tereny afrykańskie jest fakt, że Mungo został doszczętnie obrabowany, a potem przez 4 miesiące był trzymany w niewoli szejka Alego. Ostatecznie uciekł wykorzystując panikę w obozie Arabów, kradnąc konia i kompas. Jako pierwszy Europejczyk dotarł do stolicy ludu Bambara, Segou, w lipcu 1796 roku. Szedł dalej jeszcze przez 80 mil do Silli. Niestety musiał zawrócić ze względu na kończące się zapasy. Powrót zabrał mu sporo czasu, bo zabłądził i dopiero po 300 milach trafił na drogę, którą przybył. Dodatkowo rozchorował się i spędził w Kamalii siedem miesięcy. Do Pisanii dotarł w czerwcu 1797 roku, a do domu zawitał na Gwiazdkę.

W rodzinnej Szkocji został uznany za zmarłego, więc jego powrót po 3 latach nieobecności i relacja z wyprawy wzbudziły sensację. Mimo iż dotarł tylko do górnego biegu rzeki, i tak poczytywano to za sukces. Szczególnie, że dotychczas podejrzewano, że Niger skręca do Atlantyku, a nie płynie ze wschodu. Jego wspomnienia spisał Brian Edwards dwa lata później w książce "Travels in the Interior of Africa", czyli Podróże we wnętrzu Afryki.


Życie rodzinne

W latach 1797-1803 Mungo prowadził spokojne, osiadłe życie lekarza. W 1799 roku ożenił się z sympatią z młodości, Allison Anderson, i przeprowadził się do Foulshiels. Dwa lata później nastąpiła ponowna przeprowadzka, do Peebles, bliżej Edynburga. W tym czasie otrzymał dwie propozycje wyjazdu do Australii, które nie wyszły.

Mungo Parka ciągnęła jednak wielka przygoda. Uczył się arabskiego do Marokańczyka, Sidi Ambaka Bubiego. W 1803 roku dostał posadę kierownika wyprawy do Nigru, nie doszła ona jednak do skutku. Znów przeprowadził się z powrotem do Foulshiels. Na podstawie analizy map wysnuł teorię, że rzeki Kongo i Niger łączą się. Przy kolejnej podróży postanowił wracać drogą wzdłuż rzeki Kongo.

Druga podróż do Afryki

Druga wyprawa była dużo lepiej zorganizowana i liczniejsza. Kierownikiem został Mungo, zastępcą jego przyjaciel lat dziecinnych i szwagier Aleksander, zespół tworzyło 35 osób cywilnych, 2 żeglarzy i porucznik Martyn. Wyruszono na koniec stycznia 1805 roku, do rzeki Niger dotarli w połowie sierpnia. Niestety nie wszystkim poszczęściło się - przeżyło zaledwie 11 osób, pozostali zmarli na dyzenterię i gorączkę.

Do Segou płynięto łodziami, tam wyprawa otrzymała zgodę lokalnego kacyka na dalszą eksplorację dziewiczego terenu. Śmierć nadal zbierała żniwo wśród podróżników - pod koniec października odszedł Aleksander Anderson. Pozostali przy życiu (Mungo, Martyn, 3 żołnierzy, przewodnik i 3 tragarzy) złączyli dwie łodzie w jedną nazywając ją Joliba od pierwotnej nazwy rzeki. Drugi z przewodników, Isaaco, został wysłany z listem adresowanym do Anglii. Mungo opisywał swoją sytuację i obiecywał znaleźć źródła Nigru lub umrzeć próbując. Kalkulował, że powinien wrócić na wybrzeże oceanu pod koniec stycznia 1806 roku.
Trasa podróży po Afryce Mungo Parka
Trasa podróży po Afryce Mungo Parka (wikipedia.en)

Zaginięcie

Po dostarczeniu listów Isaaco otrzymał zadania odnalezienia podróżników lub informacji o ich losach. W Sansandig odnalazł drugiego przewodnika, który kontynuował wyprawę Jolibą. Mungo Park minął Timbuktu i dotarł do terenów dzisiejszej Nigerii po przebyciu łącznie ok. 1000 mil. Na miejscu spotkał się z wrogością ludności tubylczej. Na szczęście posiadał znaczny zapas broni i amunicji, więc wszelkie ataki zostały odparte. Inne problemy, z którymi musieli się uporać to mała sterowność łodzi i progi rzeczne. Właśnie na progach w okolicy Bussy, ostatniego żeglownego punktu na rzece, Joliba utknęła na skałach i została zaatakowana. Nie widząc lepszego wyjścia z sytuacji podróżnicy wskoczyli do rzeki, z której nurtów nigdy się nie wydostali. Jedynym ocalałym był jeden z niewolników, który zrelacjonował ostatnie chwile Mungo Parka i jego towarzyszy.


Poszukiwania

Issaco, a potem śledczy Lander, który weryfikował opowieść przewodnika, nigdy nie znaleźli dziennika Mungo Parka. Zachowały się fragmenty zapisków, które wysyłał w trakcie wyprawy.
W 1827 roku syn Munga, Thomas, w 15 lat po wyprawie Issaco, postanowił sprawdzić, czy ojciec nie dostał się do niewoli i być może nadal żyje. Zmarł w okolicach Bussy na gorączkę.

Allison Park zmarła w 1840 roku, a za rok śmierci Mungo przyjmuje się styczeń 1806. Badacz miał wtedy 35 lat.

Ciekawostki



Czytaj także:




Brak komentarzy:

Prześlij komentarz