czwartek, 10 sierpnia 2017

Historia rozwoju urbanizacji - cz. 1

Urbanizacja sięga starożytności, bo wtedy zaczęły powstawać pierwsze ośrodki miejskie. Sam termin pochodzi z łaciny: urbs = miasto, urbanus = miejski. Od XIX wieku urbanizacja dotyczy także obszarów wiejskich (np. kultywowanie miejskiego stylu życia na wsi).
Jak dynamiczny i powszechny to proces obrazują statystyki:

  • w 1800 roku zaledwie 14% ludności mieszkało w miastach,
  • w 1910 roku było to już 43,8%,
  • a w 2008 roku całe 47%.


Miasta starożytne

Pierwsze centrum urbanizacji powstawało ok. 4000 r p.n.e., w dolnym biegu Tygrysu i Eufratu (Mezopotamia).
Prym wiedli Sumerowie i warto wspomnieć o dwóch z ich miast. Nippur to było pierwsze miasto przekraczające milion mieszkańców. Ur miało kilkadziesiąt tysięcy, ale stłoczonych na ok. 90 ha. Składało się z miasta wewnętrznego (tzw. okręg klasztorny lub temenos) z zigguratem, gdzie rezydował król, arystokracja i kapłani. Poza jego murami znajdowało się miasto zewnętrzne z dwoma portami, mające funkcje rezydencjonalne, handlowe, rzemieślnicze.

Drugie centrum znajdowało się na wybrzeżu Morza Śródziemnego.
Chodzi dokładnie o Fenicjan – doskonałych żeglarzy, rzemieślników, jubilerów. Tyr słynął głównie z produkcji purpury i był ograniczony powierzchniowo do wyspy położonej niecały kilometr od stałego lądu, co miało duże walory obronne. Inne znane osiedla fenickie to AkkaSydon i Kartagina. Większość miała znaczenie handlowe, były usytuowane na wybrzeżach i posiadały porty.

niedziela, 30 lipca 2017

Osadnictwo - relacje i czynniki kształtujące

Osadnictwo kojarzy się raczej z wsiami albo kolonizacją nowych terenów. Jednak jest to każde działanie człowieka, które wpływa na środowisko i je przekształca. Wpływ ten może być różny w zależności od podejścia ludzi. Z jednej strony mamy Zielonych, którzy reprezentują skrajną postawę ochrony środowiska za wszelką cenę, potem determinizm geograficzny, gdzie środowisko determinuje rozwój osadnictwa. Z drugiej strony jest nihilizm, gdzie człowiek nie jest zależny od środowiska, a po środku posybilizm, gdy środowisko może wpływać, ale nie musi.

Trzeba jeszcze przypomnieć sobie trzy ważne pojęcia:

  • ekumena – obszar zamieszkany na stałe
  • subekumena – obszar zamieszkiwany czasowo np. Tybet, Sahel, góry, stacje badawcze polarne
  • anekumena – obszar w ogóle nie zamieszkany

i możemy zastanowić się nad ...

Czynniki, które wpływają na rozwój osadnictwa


Czynniki przyrodnicze:
  • woda - jest to najważniejszy czynnik osadnictwa
    • woda pitna
    • rybołówstwo
    • szlaki komunikacyjne

czwartek, 20 lipca 2017

Definicje państwa

Niejednokrotnie przekonałeś/aś się, że definicja definicją, a wyjątki od reguły są liczniejsze niż te przypadki zgodne z nią. Podobnie rzecz ma się z państwami. Niby wiadomo co to jest - kawałek lądu, z obywatelami, rządzącymi, symbolami narodowymi, walutą itp. Ale czy na pewno...?

Definicja państwa


Słownik PWN podaje jedną z definicji powołując się na M. Webera: "organizacja grupy społecznej zajmującej pewne terytorium z władzą suwerenną na czele, związku politycznego, w którym władza prawomocna korzysta ze "środków panowania nad ludźmi"" [źródło]. Czyli w uproszczeniu:

państwo = terytorium + władza + ludzie/obywatele

są to warunki wystarczające, ale też konieczne, żeby uznać dany twór za pełnoprawny kraj. Jednak teoria czasem dość mocno kłóci się z praktyką.
https://pixabay.com/pl/polska-pok%C3%B3j-r%C4%99ka-nation-tle-2132718/
Autor


Państwa bez terytorium


Najmniejszym krajem na świecie jest Watykan, a największym Rosja. Każdy posiada swoje ambasady, a samoloty i statki noszą dumnie narodowe bandery. Co jeśli dany kraj zniknie z mapy świata, ale nadal będzie posiadać ambasadę? Polska miała w 1939 roku działającą placówkę dyplomatyczną np. w Wielkiej Brytanii, ale oficjalnie nasza Ojczyzna nie istniała. Podobnie w czasie zaborów Polska została wymazana z Europy, ale znalazło się jedno państwo, które nadal nas uznawało. Była to Turcja, ceniąca nas za Sobieskiego.

Kolejny przykład to Timor Wschodni. Do 1975 roku był kolonią portugalską. Niepodległością cieszył się przez rok, gdy zaatakowało go Indonezja, a okupacja trwała do 1999 roku. Przez następne 3 lata administrowało tam ONZ, aby w końcu w 2002 roku powtórnie ogłosić niepodległość. Jednakże w czasie najazdu Timor posiadał ambasady, więc wszyscy uznawali go jako niezależne państwo.